Odruchy pierwotne to automatyczne, wrodzone reakcje układu nerwowego, które pojawiają się już w życiu płodowym i we wczesnym okresie niemowlęcym. Ich zadaniem jest wspieranie przetrwania oraz prawidłowego rozwoju dziecka w pierwszych miesiącach życia.
Z czasem, wraz z dojrzewaniem układu nerwowego, odruchy te powinny stopniowo wygasać i ustępować miejsca bardziej świadomym, kontrolowanym ruchom. Jeśli jednak nie zostaną prawidłowo zintegrowane, mogą wpływać na funkcjonowanie dziecka – zarówno ruchowe, jak i emocjonalne czy poznawcze.
Najczęściej spotykane niezintegrowane odruchy pierwotne u dzieci
ATOS – asymetryczny toniczny odruch szyjny
Pojawia się we wczesnym okresie niemowlęcym. Polega na tym, że gdy dziecko obraca głowę w jedną stronę, kończyny po tej samej stronie prostują się, a po przeciwnej zginają.
Jeśli odruch ten nie wygasa, może powodować:
- trudności w przekraczaniu linii środkowej ciała
- problemy z koordynacją ręka–oko
- trudności w nauce pisania i czytania
- asymetrię postawy
STOS – symetryczny toniczny odruch szyjny
STOS pojawia się nieco później i wspiera rozwój pozycji czworaczej. Objawia się zależnością między ruchem głowy a ustawieniem kończyn.
Nieprawidłowa integracja może prowadzić do:
- trudności z utrzymaniem prawidłowej postawy przy siedzeniu
- problemów z koncentracją przy stoliku
- nieprawidłowego napięcia mięśniowego
Odruch Moro
Jest to odruch reakcji na nagły bodziec przedsionkowy. Dziecko reaguje gwałtownym rozłożeniem kończyn górnych i dolnych, a następnie ich przyciągnięciem.
Jeśli odruch Moro utrzymuje się zbyt długo, może powodować:
- nadwrażliwość na bodźce
- trudności w regulacji emocji
- problemy ze snem
- lękliwość i nadmierną reaktywność
TOB- toniczny odruch błędnikowy
TOB związany jest z napięciem mięśniowym i reakcją na zmianę pozycji głowy.
Jego brak integracji może skutkować:
- zaburzeniami równowagi
- trudnościami w orientacji przestrzennej
- obniżonym lub podwyższonym napięciem mięśniowym
Odruch Galanta
Odruch Galanta wywoływany jest poprzez stymulację dotykową wzdłuż kręgosłupa. Dziecko reaguje zgięciem tułowia po stronie bodźca.
Jeśli utrzymuje się zbyt długo, może powodować:
- trudności z koncentracją
- wiercenie się na krześle
- nadwrażliwość dotykową w okolicy pleców
- problemy z kontrolą pęcherza
Odruch ssania i szukania
To jedne z najważniejszych odruchów w okresie niemowlęcym, umożliwiające karmienie i orientację w obrębie twarzy.
Ich nieprawidłowa integracja może prowadzić do:
- trudności w jedzeniu
- problemów logopedycznych
- nadwrażliwości w obrębie jamy ustnej
- wybiórczości pokarmowej
Jak diagnozuje się odruchy pierwotne?
Diagnoza odruchów pierwotnych odbywa się poprzez specjalistyczną obserwację i testy przeprowadzane przez fizjoterapeutę lub terapeutę integracji sensorycznej.
Podczas diagnozy oceniane są:
- reakcje dziecka na określone bodźce
- sposób poruszania się
- napięcie mięśniowe
- koordynacja i równowaga
- postawa ciała
Specjalista sprawdza, czy dany odruch:
- jest wygaszony
- nadal aktywny
- czy występuje w sposób nieprawidłowy
Diagnoza jest bezpieczna i dostosowana do wieku dziecka, a jej wyniki pozwalają dobrać odpowiednią terapię.
Jak wygląda terapia odruchów pierwotnych?
Terapia polega na stopniowej integracji odruchów poprzez odpowiednio dobrane ćwiczenia i aktywności ruchowe. Są one dostosowane do wieku i możliwości dziecka.
Najczęściej obejmuje:
- ćwiczenia ruchowe wspierające integrację układu nerwowego
- pracę nad napięciem mięśniowym
- ćwiczenia równoważne i koordynacyjne
- stymulację sensoryczną
Ćwiczenia mają często formę zabawy, dzięki czemu dziecko chętnie w nich uczestniczy.
Bardzo ważna jest również regularność oraz współpraca z rodzicami, którzy wykonują zalecane ćwiczenia w domu.
W czym mogą przeszkadzać niezintegrowane odruchy?
W nauce:
- trudności z czytaniem i pisaniem
- problemy z koncentracją
- wolniejsze tempo pracy
W zachowaniu:
- nadpobudliwość
- trudności w regulacji emocji
- impulsywność
W ruchu:
- problemy z równowagą
- niezgrabność ruchowa
- trudności w koordynacji
W jedzeniu i mowie:
- wybiórczość pokarmowa
- trudności logopedyczne
Związek z integracją sensoryczną i napięciem mięśniowym
Odruchy pierwotne są ściśle powiązane z funkcjonowaniem układu nerwowego, dlatego często współwystępują z zaburzeniami integracji sensorycznej.
Dzieci mogą mieć trudności z:
- przetwarzaniem bodźców
- planowaniem ruchu
- regulacją napięcia
Obniżone lub podwyższone napięcie mięśniowe dodatkowo utrudnia wygaszanie odruchów i wpływa na postawę oraz funkcjonowanie dziecka.
Kiedy warto zgłosić się na diagnozę?
Warto skonsultować się ze specjalistą, jeśli dziecko:
- ma trudności z koncentracją
- jest nadmiernie ruchliwe lub wycofane
- ma problemy z koordynacją
- nie lubi aktywności ruchowych
- ma trudności w nauce
- wykazuje nadwrażliwość sensoryczną
Wczesna diagnoza i terapia mogą znacząco poprawić funkcjonowanie dziecka i zapobiec dalszym trudnościom.
Podsumowanie
Odruchy pierwotne odgrywają kluczową rolę w rozwoju dziecka, jednak ich prawidłowa integracja jest niezbędna dla dalszego funkcjonowania. Jeśli odruchy pozostają aktywne zbyt długo, mogą wpływać na wiele obszarów życia – od ruchu, przez emocje, aż po naukę.
Odpowiednio dobrana terapia pozwala skutecznie wspierać rozwój dziecka i poprawić jego codzienne funkcjonowanie. Dlatego warto obserwować dziecko i reagować na pierwsze sygnały trudności.
Jesli obserwujesz którąś z nieprawidłowości u swojego dziecka zachęcam do kontaktu.
Zaobserwuj nas po więcej takich treści: Facebook i Instagram